De keuze om te huwen of samen te wonen is vaak persoonlijk en emotioneel. Toch heeft die keuze ook belangrijke juridische en financiële gevolgen. In deze reeks lichten we de belangrijkste verschillen en gelijkenissen toe tussen huwen en samenwonen. In dit artikel ontdek je welke impact je keuze heeft op je aangifte in de personenbelasting.
De belastingaangifte: samen of apart?
Wat voor de samenleving een gezin is, is dat voor de fiscus niet altijd. Woon je feitelijk samen (je woont gewoon samen op hetzelfde adres), dan beschouwt de fiscus jullie als alleenstaanden. Dat betekent dat je elk afzonderlijk een aangifte in de personenbelasting moet indienen en ook elk afzonderlijk een aanslagbiljet ontvangt.
Ben je daarentegen wettelijk samenwonend (je hebt een verklaring van wettelijk samenwonen afgelegd bij de ambtenaar van de burgerlijke stand) of gehuwd, dan moet je een gezamenlijke aangifte indienen. Je ontvangt dan ook één gezamenlijk aanslagbiljet.
Voor de personenbelasting worden wettelijk samenwonenden dus gelijkgesteld met gehuwden, terwijl feitelijk samenwonenden als alleenstaanden worden aanzien. Het belangrijkste formele verschil is dat feitelijk samenwonenden hun samenwoning niet hebben vastgelegd in een verklaring van wettelijke samenwoning bij de gemeente of stad.
Heb je kinderen? Feitelijk samenwonen kan fiscaal voordeliger zijn.
Elke belastingplichtige heeft recht op een belastingvrije som. Dat is het deel van je inkomen waarop je geen belasting betaalt. Het basisbedrag van die belastingvrije som bedraagt € 11.180 (AJ 2027), wat een belastingbesparing van € 2.795 oplevert.
Heb je kinderen ten laste, dan krijg je een toeslag op de belastingvrije som. Daardoor blijft een groter deel van je inkomen onbelast en betaal je dus minder belasting. Die toeslag stijgt naargelang het aantal kinderen (bedrag voor AJ 2027):
- Voor 1 kind: € 2.030
- Voor 2 kinderen: € 5.230
- Voor 3 kinderen: € 11.720
- Voor 4 kinderen: € 18.970
- Voor elk kind boven het vierde: € 7.240
Alleenstaande ouders krijgen bovendien een extra verhoging van de belastingvrije som van € 2.030. Dat levert een extra belastingbesparing van minstens € 508 op, en kan hoger oplopen afhankelijk van het aantal kinderen ten laste.
Omdat feitelijk samenwonenden door de fiscus als alleenstaanden worden beschouwd, kunnen ook zij van die extra verhoging genieten. Ben je gehuwd of wettelijk samenwonend, dan kan je geen aanspraak maken op deze verhoging.
Als je feitelijk samenwoont, kun je bovendien kiezen bij welke partner je de kinderen fiscaal ten laste neemt. Bij gehuwde en wettelijk samenwonende koppels worden de kinderen in principe fiscaal ten laste genomen door de partner met het hoogste inkomen.
Het huwelijksquotiënt: ook bij wettelijk samenwonen
Ben je gehuwd of wettelijk samenwonend, dan kun je aanspraak maken op het huwelijksquotiënt, feitelijk samenwonenden kunnen dat niet.
Het huwelijksquotiënt houdt in dat een deel van de beroepsinkomsten wordt belast bij de partner die niet werkt of weinig verdient. Daardoor betaal je als koppel minder belastingen. Dat mechanisme speelt uiteraard alleen als een van beide partners weinig of geen beroepsinkomsten heeft.
De toepassing van het huwelijksquotiënt is beperkt tot een bedrag van maximaal € 13.800 (AJ 2027). Een wetsontwerp voorziet wel in een halvering van het huwelijksquotiënt tegen aanslagjaar 2030.
Belastingen niet betaald?
Er is ook een verschil op het vlak van de invordering van de belastingschuld.
Gehuwden en wettelijk samenwonenden ontvangen zoals eerder toegelicht één gezamenlijk fiscale aanslag op hun beide namen. Dat is belangrijk voor de invordering van de belastingschuld. Als gehuwden of wettelijk samenwonenden hun belasting niet betalen, kan de fiscus de verschuldigde bedragen verhalen op de eigen goederen én de gemeenschappelijke goederen van beide partners. Met andere woorden: een belastingschuld van de ene partner kan ook gevolgen hebben voor het vermogen van de andere partner.
Bij feitelijk samenwonenden is dat niet zo. Daar kan de fiscus de belastingschuld alleen verhalen op het vermogen van de partner op wiens naam die schuld bestaat.
Conclusie
De keuze tussen huwen of samenwonen heeft belangrijke juridische en financiële gevolgen, zo ook op het vlak van de personenbelasting. Het is dan ook zaak om vooraf een weloverwogen keuze te maken, waarbij alle aspecten in de weegschaal worden gelegd, zoals de impact op je pensioen, het erfrecht, etc. Deze topics worden toelicht in andere bijdrages in deze reeks.
Heb je vragen over je samenlevingsvorm? De experten van Lemon Consult helpen je graag verder.
Steve Bossuyt
Gecertificeerd belastingadviseur