Heb je kleinkinderen en wil je hen graag een extra financieel duwtje in de rug geven? Dan kan je hen betrekken in je nalatenschapsplanning. Bovendien is het fiscaal interessant. Ontdek hier 5 handige tips om je kleinkinderen te betrekken in je nalatenschap.

1/ Vermeld ook je kleinkinderen in je testament

De tarieven in de erfbelasting zijn progressief. Een erfgenaam in rechte lijn (een ouder, kind of kleinkind) die meer erft dan € 250.000 roerend of onroerend vermogen, komt in de hoogste schijf van 27% erfbelasting terecht.

Door je nalatenschap te spreiden over een zo groot mogelijk aantal afstammelingen, worden de progressieve tarieven afgevlakt en zal er minder erfbelasting verschuldigd zijn. Dat kan je doen door je afstammelingen (mee) op te nemen in je testament.

Een voorbeeld:

Grootvader Jean heeft één zoon Marc en vier kleinkinderen. Zijn vermogen bestaat uit een spaarvermogen van € 500.000 en zijn woning van € 400.000. Bij zijn overlijden zal Marc € 147.000 erfbelasting moeten betalen.

Als Jean een testament opstelt en zijn vermogen gelijk verdeelt onder zijn zoon Marc en zijn 4 kleinkinderen, dan zal er in totaal € 51.000 erfbelasting moeten betaald worden. Dit komt neer op een besparing van € 96.000.

Overleg over de reserve:

Bij de opmaak van je testament houd je best rekening met het minimum erfdeel waarop je kinderen recht hebben. Zij kunnen steeds aanspraak maken op minstens de helft van je vermogen (dit is hun zogenaamde “reserve”). Over de andere helft kan je wel volledig vrij beschikken. Wordt de reserve van de kinderen aangetast door het testament, dan bestaat de kans dat zij hun tekort opeisen. Bespreek dit daarom eventueel met hen.

2/ Doe bij leven al een schenking aan je kleinkinderen

Je kan ook bij leven je kleinkinderen financieel steunen en hen een schenking doen. Voor een schenking van roerend vermogen geldt in rechte lijn een vlak tarief van slechts 3%, tenzij je een bankgift niet laat registreren. Voor onroerend vermogen gelden weliswaar progressieve tarieven, maar die zijn doorgaans voordeliger dan de tarieven in de erfbelasting die oplopen tot 27%.

Overweeg je om een som geld over te schrijven op de bankrekening van je kleinkinderen (dit is een zgn. ‘bankgift’)? Overlijd je binnen de 5 jaar na een niet-geregistreerde schenking, dan wordt deze schenking alsnog belast in de erfbelasting. Weet dan dat de gift tot een bedrag van € 12.500 belastingvrij kan blijven.

Een voorbeeld:

Grootvader Jean schrijft kort voor zijn overlijden € 12.500 over naar elk kleinkind. Verder erven zij niets van Jean. De 4 kleinkinderen zullen géén schenk- of erfbelasting betalen. Gezien deze (in totaal 4 x € 12.500 =) € 50.000 wegvalt uit het erfdeel van Marc, komt dit neer op een besparing van 27% op € 50.000 of € 13.500. Indien Jean een som van € 50.000 had overgeschreven, dan was de besparing opgelopen tot 24% op € 200.000 of € 48.000, gezien de kleinkinderen hierop maximum 3% erfbelasting moeten betalen.

Alternatieven:

Sta je een dergelijk bedrag liever nog niet af tijdens je leven, dan kan je ook in je testament bepalen dat er € 12.500 dient toe te komen aan ieder kleinkind. Zij zullen dan in geen geval erfbelasting moeten betalen.

Hetzelfde geldt voor het afsluiten van een levensverzekering op naam van je kleinkind waarbij deze bij of na je overlijden een som van € 12.500 uitgekeerd krijgt. Op dat uitgekeerde bedrag zal geen erfbelasting moeten worden betaald.

Hoe cumuleren?

Je kan voormelde onbelaste som van € 12.500 niet cumuleren door verschillende technieken te gebruiken. Hoeveel je in totaal netto als ‘erfgenaam’ ontvangt/erfbelasting op moet betalen, mag niet meer zijn dan € 12.500.

Je kan wél cumuleren door voormelde onbelaste som te benutten voor verschillende kleinkinderen.

Een koppel grootouders kan dit voordeel bovendien dubbel benutten gezien je samen een bankgift van (€ 12.500 x 2 =) € 25.000 per kleinkind kan doen.

3/ Splits volle eigendom in vruchtgebruik (kind) en blote eigendom (kleinkinderen)

Als alternatief om volle eigendom aan je kleinkinderen te schenken of te legateren via testament, kan je overwegen om een bepaald vermogensbestanddeel, bijvoorbeeld je appartement aan zee, te schenken of via testament na te laten als volgt:

• het vruchtgebruik aan je kind, en
• de blote eigendom aan je kleinkind(eren).

Op die manier sla je twee vliegen in één klap:

• je kind kan (na jou) levenslang genieten van de vruchten van het onroerend goed (het appartement zelf betrekken of de huurinkomsten opstrijken),
• bij later overlijden je kind, je kleinkinderen geen erfbelasting meer hoeven te betalen (uitdoving van het vruchtgebruik).

4/ Sluit een erfovereenkomst af

Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 is het mogelijk om een zogenaamde erfovereenkomst af te sluiten. In zo’n overeenkomst kunnen er afspraken gemaakt worden over je latere erfenis.

Dit kan interessant zijn als je een deel van je vermogen wil nalaten aan je kleinkinderen, maar daardoor de reserve van je kinderen wordt aangetast. Als je kinderen zich daarmee akkoord verklaren in een erfovereenkomst, dan kunnen zij later niet meer hun voorbehouden deel opeisen.

Een erfovereenkomst kan ook zinvol zijn in een situatie met een ongelijk aantal kleinkinderen: bijvoorbeeld een zoon heeft twee kinderen en een dochter heeft er drie. Wil je aan elk kleinkind een gelijk bedrag nalaten, dan zal de ene familietak, in het voorbeeld die van de dochter, meer geërfd hebben dan de andere. In de prakrijk ligt dit vaak gevoelig.

Het is mogelijk dat niet elk van je kinderen even bereid is om zijn/haar kinderen al in je successieplanning te betrekken.

Met een erfovereenkomst kunnen de zoon en de dochter ermee instemmen om schenkingen aan de kleinkinderen aan te rekenen op hun erfdeel. Zo wordt die ongelijkheid bij de verdeling van de nalatenschap van de grootouder rechtgezet en wordt elke familietak uiteindelijk gelijk behandeld.

5/ En wat als je niets geregeld hebt?

Ook als je niets hebt geregeld, bijvoorbeeld bij een onverwacht overlijden, bestaan er mogelijkheden om vermogen bij de kleinkinderen te laten toekomen. Dit zal echter afhankelijk zijn van de wil van het kind, hun ouder.

Verwerping

Kom je te overlijden, dan kunnen je kinderen de erfenis verwerpen in het voordeel van hun kinderen, je kleinkinderen.

Een voorbeeld:

Nemen we terug het voorbeeld van grootvader Jean met één zoon Marc en vier kleinkinderen.

Bij overlijden van Jean zou Marc € 147.000 erfbelasting moeten betalen.

Door een verwerping komt de nalatenschap toe aan zijn 4 kinderen die hierop samen € 57.000 erfbelasting betalen. Dit komt neer op een besparing van € 90.000.

Niet alleen zakt de successiekost door een betere spreiding onder de laagste tarieven erfbelasting. Ook moet er bij het overlijden van Marc niet nog eens erfbelasting op dat geërfde vermogen worden betaald.

Deze techniek is echter een ‘alles of niets’-verhaal. Een erfenis gedeeltelijk verwerpen kan niet.

Doorgeefschenking

Omdat een volledige verwerping in de praktijk vaak als te drastisch wordt ervaren, heerst er dan ook vaak enige terughoudendheid om deze techniek toe te passen. Sinds 2018 is het mogelijk om als ouder bepaalde goederen die je hebt geërfd door te schenken aan je kinderen, en dit op een fiscaalvriendelijke manier (= zgn. doorgeefschenking).

In dit geval komt je erfenis toe aan je kinderen, waarop zij erfbelasting zullen betalen. Vervolgens kunnen je kinderen binnen het jaar het geërfde vermogen onder bepaalde voorwaarden belastingvrij doorschenken aan je kleinkinderen. Als ouder kunnen zij zelf kiezen welke goederen zij willen doorschenken, dit in tegenstelling tot de techniek van de verwerping waar deze keuzemogelijkheid niet bestaat.

Een voorbeeld:

Marc beslist bij het overlijden van Jean om de nalatenschap eerst te aanvaarden en dan een doorgeefschenking te doen. Marc betaalt dus eerst € 147.000 erfbelasting. Ingevolge de voorwaarden van de doorgeefschenking zal hij in de praktijk doorgaans niet de volledig betaalde erfbelasting kunnen benutten.

De doorgeefschenking maakt het geen ‘alles of niets’ verhaal, maar komt aan een fiscale meerkost.

Conclusie: proactief en ingelicht handelen

Je kleinkinderen in je successieplanning betrekken, kan op verschillende werkwijzen. Proactief handelen is hierbij de boodschap. Kijk na welke werkwijze het best aansluit bij uw doelstellingen.

Als grootouder gaat het hierbij niet enkel om het drukken van de successiekost, maar ook om iets te kunnen betekenen daar waar het effect het grootst is, bij je kleinkinderen.

We helpen je hier graag mee verder.

Tom Huyghebaert
Expert familiale planning