Dat een verhuis naar het buitenland een aanzienlijke impact op je successieplanning kan hebben, is doorgaans geweten. Dat dit ook het geval kan zijn bij een verhuis binnen België, komt soms als een verrassing. Verhuis je naar een ander gewest, dan worden na enige tijd andere fiscale regels en tarieven van toepassing. Stuur je successieplanning daarom bij waar nodig.

Erfrechtelijke verdeling (= wie krijgt wat)

Het erfrecht bepaalt hoe je vermogen bij je overlijden wordt verdeeld en hoeveel het wettelijk voorbehouden erfdeel bedraagt.

Welk erfrecht je nalatenschap beheerst, hangt in principe af van je laatste gewone verblijfplaats. Dit is een feitelijke beoordeling van het centrum van iemands leven, en niet zomaar uw domicilie.

Als deze laatste gewone verblijfplaats in België was, dan zal het Belgisch erfrecht van toepassing zijn, tenzij je hiervan hebt afgeweken. Hoe dat kan en in welke gevallen, is niet het voorwerp van huidig artikel.

Verhuis je binnen België naar een ander gewest, dan heeft dit geen impact op het erfrecht. Het Belgisch erfrecht is federale materie, zodat het van toepassing is ongeacht in welk gewest je woont.

Fiscale afhandeling (= hoeveel moet je betalen)

Daarnaast is er ook de fiscale kant: de belastingen die op de erfenis moeten worden betaald.

Waarop moet je betalen?

Dat hangt af van de woonplaats van de overledene:

• Is de overledene rijksinwoner, dan wordt het wereldwijde netto vermogen
• Is de overledene een niet-rijksinwoner, dan zal een belasting geheven worden op de waarde van het in België gelegen vastgoed, na aftrek van specifieke aan dat vastgoed gerelateerde schulden

De inschrijving in het bevolkingsregister van een Belgische gemeente geldt als een indicatie dat je rijksinwoner was. Dat vermoeden is weerlegbaar. De werkelijke, effectieve en voortdurende woonplaats van de overledene is immers doorslaggevend en zal op basis van feitelijke elementen worden beoordeeld.

Hoeveel moet je betalen?

De fiscale regels voor erfenissen en schenkingen zijn een gewestelijke materie.

Elk gewest kan autonoom zijn eigen regels, tarieven en vrijstellingen bepalen en aanpassen. De 3 gewestelijke regelingen tonen zowel gelijkenissen als verschillen. Hierdoor kan het dat er bij een overlijden op eenzelfde vermogen een ander bedrag aan belastingen verschuldigd is.

In het Vlaams Gewest wordt gesproken over de ‘erfbelasting’ of ‘schenkbelasting’. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waals Gewest worden de termen ‘successierechten’ of ‘schenkingsrechten’ gebruikt.

Welke regeling is van toepassing?

Welke regeling op je nalatenschap van toepassing is, hangt af van je fiscale woonplaats. Ook dit is een feitelijke beoordeling, los van de wettelijke domicilieverplichting.

Er wordt gekeken naar je fiscale woonplaats in de laatste 5 jaar voor je overlijden. Ben je in de laatste 5 jaar voor je overlijden verhuisd binnen hetzelfde gewest, dan heeft dat geen impact. Denk bijvoorbeeld aan een persoon die van Gent, over Antwerpen, naar Hasselt is verhuisd.

Ben je in de laatste 5 jaar daarentegen verhuisd naar een ander gewest, dan moet je rekenen om te bepalen welke gewestelijke regels van toepassing zullen zijn. Het gewest waar je in de 5 jaar voor je overlijden het langst je fiscale woonplaats hebt gehad is immers bevoegd om erfbelasting te heffen.

We tonen de fiscale impact van zo’n verhuis aan de hand van volgend voorbeeld. Jan is geboren op 29 februari 1956 en woonde zijn hele leven in de stad Brussel. Na het overlijden van zijn echtgenote is hij op 1 juli 2023 verhuisd naar Oostende. Jan miste zijn (klein)kinderen en besloot daarom op 1 juli 2025 terug te verhuizen naar het binnenland, op een appartement in Waver (= Waals Gewest).

• Situatie 1: Jan overlijdt op nieuwjaarsdag 2026

Jan overlijdt op 1 januari 2026. Zijn (fiscale) woonplaats was gedurende de laatste 5 jaar voor zijn overlijden als volgt:

• • 29 februari 1956 – 31 december 2020: niet relevant
  • 1 januari 2021 – 30 juni 2023: Brussels Hoofdstedelijk Gewest  – 2,5 jaar
  • 1 juli 2023 – 30 juli 2025: Vlaams Gewest  – 2 jaar
  • 1 juli 2025 – 1 januari 2026:  Waals Gewest  – 0,5 jaar

Gezien Jan de voorbije 5 jaar het langst zijn fiscale woonplaats in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft gehad (2,5 jaar), zullen de Brusselse successierechten verschuldigd zijn.

• Situatie 2: Jan overlijdt op nieuwjaarsdag 2027

Jan overlijdt één jaar later, op 1 januari 2027. Zijn (fiscale) woonplaats was gedurende de laatste 5 jaar voor zijn overlijden als volgt:

• • 29 februari 1950 – 31 december 2021: niet relevant
  • 1 januari 2022 – 30 juni 2023: Brussels Hoofdstedelijk Gewest  – 1,5 jaar
  • 1 juli 2023 – 30 juli 2025: Vlaams Gewest  – 2 jaar
  • 1 juli 2025 – 1 januari 2027: Waals Gewest – 1,5 jaar

Gezien Jan de voorbije 5 jaar het langst zijn fiscale woonplaats in het Vlaams Gewest heeft gehad (2 jaar), zal de Vlaamse erfbelasting verschuldigd zijn.

• Situatie 3: Jan overlijdt op nieuwjaarsdag 2028

Jan overlijdt twee jaar later, op 1 januari 2028. Zijn (fiscale) woonplaats was gedurende de laatste 5 jaar voor zijn overlijden als volgt:

• • 29 februari 1950 – 31 december 2022: niet relevant
  • 1 januari 2023 – 30 juni 2023: Brussels Hoofdstedelijk Gewest  – 0,5 jaar
  • 1 juli 2023 – 30 juli 2025: Vlaams Gewest  – 2 jaar
  • 1 juli 2025 – 1 januari 2028: Waals Gewest  – 2,5 jaar

Gezien Jan de voorbije 5 jaar het langst zijn fiscale woonplaats in het Waals Gewest heeft gehad (2,5 jaar), zullen de Waalse successierechten verschuldigd zijn.

Schenkingsrechten/-belasting

Bij schenkingen gedaan door een rijksinwoner wordt dezelfde ‘lokalisatie’ toegepast. Het toepasselijk tarief inzake schenkingsrechten of -belasting wordt immers bepaald op basis van de (langste) fiscale woonplaats van de schenker in de laatste 5 jaar die aan de schenking voorafgegaan zijn.

Bijgevolg doet de ligging van het geschonken onroerend goed of de plaats van aanbieding ter registratie van de roerende schenking er niet toe. Zo zal de schenking van een chalet in de Ardennen door een persoon die in het Vlaams Gewest woonachtig is, onderworpen zijn aan de Vlaamse schenkbelasting.

Gebeurt de schenking door een niet-rijksinwoner, dan gelden andere criteria waar we in dit artikel niet verder op ingaan.

Verschillen tussen gewestelijke regelingen erfbelasting/successierechten

Dat er verschillen tussen de gewestelijke regelingen bestaan, tonen we hieronder aan de hand van enkele (niet limitatieve) voorbeelden:

• Tarieven erfbelasting/successierecht in rechte lijn en echtgenoten:

Erven afstammelingen in rechte lijn, echtgenoten of gelijkgestelden in je nalatenschap, dan kunnen verschillende tarieven erfbelasting/successierecht van toepassing zijn:

Je bemerkt dat niet alleen de maximumtarieven verschillen, maar ook de schijven waarop de verschillende tarieven van toepassing zijn.

• Belastbare grondslag

Ook hoe voormelde tarieven worden toegepast, varieert tussen de gewesten.

In het Vlaams Gewest zal je per erfgenaam voor het roerend en het onroerend erfdeel kunnen starten vanaf de laagste schijf van € 0. Tweemaal dus.

In het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest worden de tarieven éénmaal per erfgenaam toegepast op het roerend en onroerend erfdeel samen. Hierdoor zal hun erfdeel sneller onder de hogere tarieven belast worden.

• Feitelijk samenwonende partners

In het Vlaams Gewest kunnen feitelijk samenwonende partners voor de tarieven erf- en schenkbelasting met echtgenoten en wettelijk samenwonende partners worden gelijkgesteld, zodra zij gedurende een ononderbroken periode van minstens 1 jaar een gemeenschappelijke huishouding op hetzelfde adres hebben gehouden. Deze gelijkstelling gaat na 3 jaar samenwonen nog verder, waarbij ook de vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning en het gunstregime voor familiale vennootschappen en ondernemingen van toepassing wordt.

In het Waals en Brussels Hoofdstedelijk gewest worden enkel wettelijk samenwonenden met echtgenoten gelijkgesteld voor de tarieven successierechten en voor een vrijstelling van successierechten in de gezinswoning.

• Stiefkleinkinderen

In het Waals Gewest worden stiefkleinkinderen net zoals stiefkinderen (vanaf 1 januari 2028) fiscaal met eigen (klein)kinderen gelijkgesteld voor de berekening van de erf- of schenkbelasting.

In het Vlaams en Brussels Hoofdstedelijk Gewest werd dat (nog?) niet geregeld, zodat enkel de stiefkinderen (en niet de stiefkleinkinderen) fiscaal worden gelijkgesteld.

• Gezinswoning kinderen

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waals Gewest betalen kinderen (maar ook andere erfgenamen/legatarissen) minder successierechten op de gezinswoning. Ze betalen geen successierechten op de eerste € 12.500 die zij in de gezinswoning erven. Deze voetvrijstelling kan oplopen tot € 25.000. Op het resterende deel betalen zij de gewone tarieven successierechten.

In het Vlaams Gewest bestaat deze regeling niet. Wezen van minder dan 21 jaar oud moeten géén erfbelasting op de ouderlijke woning betalen. In alle andere gevallen kinderen er wel erfbelasting op betalen.

• Gunstregime overdracht familiale vennootschappen/ondernemingen

In de 3 gewesten kunnen gunstregimes ingeroepen worden om familiale vennootschappen en ondernemingen fiscaal voordelig over te dragen aan de volgende generatie, zowel bij leven als bij overlijden.

Schenkingen kunnen in alle gewesten met een vrijstelling verlopen, mits aan de toepassingsvoorwaarden is voldaan.

Bij een overlijden kan in het Waals Gewest ook vrijstelling van toepassing zijn, terwijl dit in het Vlaams en Brussels Hoofdstedelijk Gewest aan 3% gebeurt.

We bemerken bovendien dat niet alleen de tarieven, maar ook de toepassingsvoorwaarden tussen de gewesten kunnen verschillen, onder andere door de recente decreetwijziging van de Vlaamse overheid.

• Doorgeefschenking

In het Vlaams Gewest kan je binnen het jaar na ontvangst van een erfenis (en onder voorwaarden) een doorgeefschenking aan je (klein)kinderen doen. Door verrekening van de betaalde erfbelasting kan de schenkbelasting tot € 0 worden herleid.

In het Waals en Brussels Hoofdstedelijk Gewest kan dat niet. Je hebt er enkel de mogelijkheid om een nalatenschap integraal te verwerpen om aan generation-skipping te doen.

Conclusie: update je successieplanning wanneer je naar een ander gewest verhuist!

Bij de opmaak van je successieplanning wordt uitgegaan van de gegevens, wetten, plannen, doelstellingen, bezorgdheden, etc., die op dat moment gekend zijn.

Verhuis je naar een ander gewest, dan zullen andere fiscale regels op erfenissen en schenkingen gelden. Welke regels wanneer van toepassing zijn, hangt af van waar je de laatste 5 jaar voor de vermogensoverdracht het langst uw fiscale woonplaats had. De kans is reëel dat er na een verhuis bijsturing zal nodig zijn van jouw opgezette successieplanning.

Dit vormt een belangrijk aandachtspunt wetende dat in 2024 een recordaantal Belgen naar een ander gewest is verhuisd.

Laat je successieplanning daarom regelmatig nakijken en waar nodig updaten. We helpen je hier graag mee verder.

Tom Huyghebaert
Expert fiscale en familiale planning